Iemand die zijn geboorteland verlaat om in een vreemd
land te gaan wonen, krijgt vaak een hechtere band met zijn eigen land,
dan wanneer hij er was blijven wonen. Al is er misscheien niet direct
sprake van heimwee, het eigen land zal hij toch geleidelijk aan mooier,
de mensen er intelligenter, de tradities er veelzeggende gaan vinden
dan in het nieuwe land. Zijn belangstelling voor alles wat met het land
van herkomst te maken heeft neemt toe, herinneringen aan thuis krijgen
een gouden randje. Mensen gaan heel verschillend om met deze
irrationele gevoelens. Sommigen storten zich vol overgave in het
integratie proces, anderen zoeken vooral aansluiting bij lotgenoten en
nog weer anderen trekken zich terug in hun eigen wereld. Kunstenaars
maken in ballingschap dikwijls hun beste werk.
Toen Zhanhong Liao vanuit China naar Nederland kwam om hier een bestaan als kunstenaar op te bouwen, ontdekte zijn het beeldend dagboek als vorm om uiting te geven aan haar gevoelens van ontworteling, de herinneringen aan haar geboorteland, haar heldhaftige strijd om zich aan te passen aan een zo totaal andere wereld. In haar dagboek spelen niet de woorden, maar de beelden de hoofdrol: enerzijds haar eigen beelden, die ze geschilderd, getekend of gefotografeerd heeft, anderzijds bestaande beelden zoals reproducties, illustraties, motiefjes op papier en stof die ze heeft verzameld, uitgeknipt en opgeplakt. Het zijn hele dikke boeken die er uitzien als middeleeuwse folianten, met hun perkamentachtige kaften in bestorven kleuren. Ook de bladverf, de lijm en de ongebruikelijke materialen zoals lapjes, papiertjes, kartonnetjes, gaas folie, veertjes, blaadjes, kant enz. De boeken staan rechtop als een object in de ruimte of hangen tegen een achterwandje in een perspex kastje, waardoor even het idee van een kostbare miniatuur wordt opgeroepen. Maar de kastjes kunnen worden opengeschoven en dan wordt al gauw duidelijk, als de bladen voorzichtig worden omgeslagen, dat het hier een eigentijds kunstwerk betreft door de frappante combinaties van felle kleuren, het spontane en vrije verfgebruik en de doeltreffende toepassing van assemblage en en collage technieken. Dit eigentijdse, westerse idioom wordt op geraffineerde wijze gecombineerd met traditioneel Chinese motieven zoals decoratieve schilderingen op rijstpapier, karakters e.d.
Door deze werkwijze ontstaat een rijke gelaagdheid, niet alleen op het materiele valk, maar ook cultureel/inhoudelijk. Het beeldend dagboek blijkt een ideaal vehikel voor de complexe lading, die Zhanhong eraan heeft toevertrouwd. De harmonische wijze waarop zij in haar leven haar Chinese wortels en haar nieuwe bestaan in het westen met elkaar heeft haar dagboeken. Steeds weer, op iedere pagina slaagt zij er in om de meest uiteenlopende sferen met elkaar te verzoenen en die kakofonie va materialen, stijlen en technieken op evenwichtige manier tot eenheid te brengen. Wonderschone bladen zijn het, die getuigen van een buitengewone gevoeligheid voor kleur en compositie en een grote materiaalbeheersing. Wat eens begon als een therapeutisch verwerkingsproces, groeide is de onbevangen gebruikmaking van heel persoonlijke, prive foto’sin haar vroege werk, waardoor de beschouwer soms een gevoel van voyeurisme kan bedruipen. Ook reproducties van klassieke westerse en Aziatische kunstwerken werden soms, zonder enige terughoudendheid toegepast. Maar therapeutisch functioneerbeelden meer geintegreerd raken in het vrije schilder- en collage werk en hoe het kunstwerk steeds meer zijn eigen rechten opeist. Dan worden de bladen stuk voor stuk op zich zelf staande kleine meesterwerken.
Soms is een boek gewijd aan een thema, bijvoorbeeld
‘Boeddha’, ‘Winter’ of ‘Vlinders’, waarbij kleurstelling en eenheid van
techniek het thema benadrukken. Een andere keer is het doorbladeren van
een boek een grote ontdekkingsreis, doordat elke bladzijde een totaal
ander onderwerp heeft en daarmee gepaard, steeds totaal ander onderwerp
heeft en daarmee gepaard, steeds totaal anders van sfeer is, zodat de
beschouwer elk gevoel van orientatie verliest en zich alleen maar kan
laten mee voeren, als in een sprookje van Duizend en Een Nacht, naar
waar de kunstenares hem wil brengen.
Drs. Josine Bokhoven
Galerie Josine Bokhoven, Prinsengracht 154 Amsterdam
Back